Numizmatika

Informbiro serija novčanica FNRJ

Godine 1948. Federativnu Narodnu Republiku Jugoslaviju zahvatila je prva posleratna kriza kada je nakon raskola između Josipa Broza i Josifa Staljina u Bukureštu donesena rezolucija kojom je zemlja izbačena iz Komunističkog informacionog biroa. Tokom naredne tri godine Zavod za izradu novčanica štampaće veći broj apoena koji nikada nisu izdati, a numizmatičkoj javnosti postaće poznati tek nekoliko decenija kasnije. Ovaj kontigent novčanica numizmatika naziva Informbiro serijom. Ipak, mišljenja su podeljenja da li one uopšte imaju neke veze sa krizom koja je nastala nakon raskola FNRJ i SSSR, osim što su štampane u to vreme. Prema jednoj teoriji one su bile rezervne novčanice koje su štampane u cilju sprečavanja sovjetskog podrivanja ekonomskog sistema FNRJ, budući da su prve jugoslovenske posleratne novčanice štampane u Moskvi, pa je postojala bojazan da bi Sovjeti štampali banknote iz te serije i ilegalno ih ubacivali u Jugoslaviju. Drugo mišljenje iznosi tvrdnju da je partizanska serija štampana u Moskvi povučena do početka štampanja novih i da je Informbiro serija zapravo bila probna, nastala iz potrebe stručnjaka ZIN da se izvrše pripreme za prelazak na štampanje novčanica tehnikom duboke štampe, što je i sprovedeno na apoenima iz 1955. godine.  

Stilizacija brojki i ornamenata na apoenima iz 1951. i 1974.

Novčanice iz ove serije otkrivene su tek osamdesetih godina kada su tajnim putevima iznesene iz trezora ZIN i NBJ i našle se u kolekciji jednog sarajevskog numizmatičara. Tokom devedesetih godina van trezora se našla još jedna količina, a trgovci su objašnjavali da su nađene na smetlištima u Ljubljani, Beogradu i Banja Luci i da su ih našli prodavci novčanica koji ih i prodaju. Informbiro serija novčanica FNRJ sadrži ukupno 16 apoena koji su štampani između 1949. i 1951. godine, a neki izvori među njih ubrajaju i tri novčanice štampane 1953. godine od kojih je samo jedna izdata. Nacrt za prve tri novčanice radili su slikari Omer Mujadžić, za četvrtu sa motivom broda Mate Zlamalik i Božidar Kocmut, dok su graveri bili Tanasije Krnjajić i Božidar Kocmut. Posebno su zanimljivi sitni apoeni od 1, 2 i 5 dinara iz 1950. godine koji osim državnog grba nemaju nikakvih ideoloških obeležja. Autori i graveri ovih, kao i preostalih apoena iz 1950. godine su nepoznati. Godine 1951. izrađene su dve novčanice od 10 i 20 dinara. Njihov nacrt je izradio Miodrag Petrović, a graver je nepoznat. Zanimljivo je da će stilizacija brojki i ornamenata  sa manjim izmenama biti zadržana na budućim novčanicama iz perioda SFRJ.

Svi apoeni Informbiro serije FNRJ (kliknuti za veći prikaz)

 

Priredio Milorad Stokin

Izvori:

Željko Stojanović, Papirni novac Srbije i Jugoslavije, Beograd, 1996.

Amer Sulejmanagić, Neke od rijetkih novčanica bivše zajedničke države, www.antikviteti.net, 2011.

Željko Stojanović, Nacionalni katalog novčanica Srbije i Jugoslavije, Beograd,  2007.

Dosadašnji prilozi rubrike Numizmatika:

Novčanice Kneževine Srbije

Novčanice Kraljevine Srbije

Novčanice Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca

Novčanice Kraljevine Jugoslavije

Novčanice Vlade Kraljevine Jugoslavije u izbeglištvu

Novčanice Srbije pod nemačkom okupacijom

Novčanice Demokratske Federativne Jugoslavije

Novčanice Federativne Narodne Republike Jugoslavije

Sledeći tekst: Novčanice SFRJ  (1963-1985)