Numizmatika

Novčanice Demokratske Federativne Jugoslavije

Naziv Demokratska Federativna Jugoslavija pominje se od Drugog zasedanja AVNOJ-a, 29. novembra 1943, a u ušao zvaničnu upotrebu ušao je avgusta 1945. godine.  DFJ je trajala je sve do konačnog ukidanja monarhije kada je proglašena Federativna Narodna Republika Jugoslavija, 29. novembra 1945. godine. Na kraju Drugog svjetskog rata zvanično su postojale dve uprave Narodne banke Jugoslavije. Prva je smeštena u Londonu, a druga u oslobođenom Beogradu. Takvo stanje trajalo je do ukidanja Privremene uprave u Beogradu i guvernerstva u Londonu 27. novembra 1945, kada je prestala da postoji Narodna banka Jugoslavije u emigraciji.

Nedugo po oslobođenju Beograda pri Povereništvu finansija Nacionalnog komiteta oslobođenja Jugoslavije formiran je Savetodavni monetarni odbor, a zatim i Savetodavna monetarna komisija čiji je zadatak bio da se bavi pitanjem novčane jednice Jugoslavije i određivanjem rokova zamene okupacijskog novca i kurseva njihove zamene. Savetodavna monetarna komisija odlučila je da novčana jedinica Demokratske Federativne Jugoslavije ostane dinar. Iako je Kraljevska vlada u egzilu štampala svoj kontigent novčanica sa namerom da uđu u promet po oslobođenju zemlje, one nikada nisu puštene u opticaj jer novim vlastima u Beogradu nisu odgovarale banknote sa likom kralja Petra II. Stoga je odlučeno da se štampaju novi apoeni koji će nositi ideološki prihvatljiva obeležja. Nove novčanice pripremane su na ostrvu Vis tokom jula 1944. godine pod rukovodstvom Ivana Milutinovića, poverenika za narodnu privredu Jugoslovenske privremene vlade. Nacrt je izradio Đorđe Andrejević Kun, čiji je otac Veljko bio graver većine novčanica iz perioda Srbije pod okupacijom. Na licu se nalazi lik partizana sa puškom na levom ramenu, a na naličju državni grb sa pet baklji. Motiv partizana je nastao na osnovu crteža koji je izrađen od strane istog autora u Kozani kod Barija, kada mu je pozirao ranjeni borac Milivoj Rodić. Konačno odobrenje ovog dizajna dao je Josip Broz Tito, a njihovo štampanje je povereno državnom zavodu za izradu novčanica u Moskvi, da bi nakon oslobođenja ostatak štampan u Zavodu za izradu novčanica u Topčideru. Sovjetski graveri su nepoznati, a dizajn novčanica izradili su u skladu sa aktuelnim sovjetskim banknotama. Štampani su apoeni od 1, 5, 10, 20, 50, 100, 500 i 1.000 dinara i svi su izrađeni u istom maniru, ali u različitim bojama, bez potpisa i datuma. Na svim novčanicama se nalazi godina 1944. i još uvek nezvanični naziv države DFJ. Svi apoeni pušteni su u opticaj 20. aprila 1945. godine i od tada je vršena zamena okupacijskog novca i bonova koji su na teritoriji države napravile monetarni haos. Svi apoeni su ostali u opticaju i nakon proglašenja Federativne Narodne Republike Jugoslavije i štampanja novog papirnog novca, a povlačeni su postepeno u periodu od 1948. do 1959. godine.

Novčanice DFJ (kliknuti za veći prikaz).

Priredio Milorad Stokin

Izvori:

Željko Stojanović, Nacionalni katalog novčanica Srbije i Jugoslavije, Beograd,  2007. str. 124-131.

Miodrag Kirsanov, Prva emisija dinara Demokratske Federativne Jugoslavije, Bankar, Podgorica, 2015.

Slavica Moravčević, Posle rata pozlata, Večernje novosti, Beograd, 2010.

Sonja Ćirić, Kratka likovna istorija dinara, Vreme,  Beograd, 2013.

Dosadašnji prilozi rubrike Numizmatika:

Novčanice Kneževine Srbije

Novčanice Kraljevine Srbije

Novčanice Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca

Novčanice Kraljevine Jugoslavije

Novčanice Vlade Kraljevine Jugoslavije u izbeglištvu

Novčanice Srbije pod nemačkom okupacijom

Sledeći tekst: Novčanice Federativne Narodne Republike Jugoslavije